عبد ، محدود به اين سنن و قواعد است و بيرون از آن ، عبد را قدرت و اختيارى نيست ، بنابراين اعمال اختيار هم ، در دايرهء قضا و قدر الهى ، مقدور عبد است . لذا در اعمال اختيار در اين دايره ، محدود و بلكه مضطر و ناچار است ، هرچند در اين دايره ، مخيّر در فعل و ترك و اختيار چگونگى عمل است ، انسانى قدرت و اختيار دارد كه از راه گوش بشنود ، امّا از شنيدن از راه چشم عاجز است ، عليهذا در طريق قرار دادن گوش براى استماع ، ناچار و مضطر است و در شنيدن يا نشنيدن توسط گوش و گفتن و نگفتن توسط زبان مختار است ، مىتواند بشنود ، مىتواند نشنود ، مىتواند بگويد ، مىتواند نگويد . « 1 »

--> ( 1 ) . شايد خوانندگان عزيز ، اين بخش را در اين رساله ، فقط مقدمه‌اى براى موضوع مورد بحث بشمارند و آن را مانند فرع زائد بر اصل ، فرض نمايند ، امّا با توجّه به ارتباط مطالب مرقوم با موضوع بحث و اينكه بررسى آن ، پرسش از اين مطالب را نيز جلو مىآورد ، و با توجّه به اينكه دانستن اين مطالب و معرفت به اطراف و حدود آنها نيز از جهات متعددى لازم و اهميّت آنها كمتر از بحثى كه ما در نظر داريم نيست و بلكه بعضى از اين مطالب لازم‌تر و اساسىتر است تصديق مىفرمايند و در اين بخش مهم به مطالب فرعى نپرداخته‌ايم و همان را كه در بررسى « ولايت تكوينى و تشريعى » روح و جان بحث است در اين مطالب بررسى كرده‌ايم « و لا حول و لا قوة الّا باللَّه العلى العظيم » .